
Аннотация
Мақалада мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту үдерісінде «Таза Қазақстан», «Буллингтің алдын алу», «Заң және тәртіп» бағыттарын өзара байланыстыра жүзеге асырудың маңызы қарастырылады. Балалардың бойында тазалық мәдениетін, табиғатқа жанашырлықты, мейірімділік пен сыйластықты, тәртіп пен жауапкершілікті қалыптастыру жолдары сипатталады. Сонымен қатар аралас жастағы шағын орталық тәрбиеленушілерімен жүргізілетін тәрбиелік жұмыстардың ерекшеліктері баяндалады.
Түйін сөздер: мектепке дейінгі тәрбие, Таза Қазақстан, буллингтің алдын алу, заң және тәртіп, адамгершілік, тазалық, мейірімділік, жауапкершілік, қауіпсіз орта.
Кіріспе
Бала тәрбиесі – қоғамның болашағына бағытталған маңызды міндеттердің бірі. Мектепке дейінгі кезең – баланың жеке тұлғасы қалыптасатын, қоршаған ортаны танып, жақсы мен жаманды ажырата бастайтын ерекше кезең. Осы уақытта бала бойына сіңірілген ізгі қасиеттер оның болашақтағы мінез-құлқына, адамдармен қарым-қатынасына және өмірлік ұстанымына негіз болады.
Бүгінгі таңда мектепке дейінгі ұйымдарда балаларға білім берумен қатар, олардың бойында ұлттық құндылықтарды, адамгершілік қасиеттерді, экологиялық мәдениетті және қоғамдық ортада өзін дұрыс ұстау дағдыларын қалыптастыруға ерекше көңіл бөлінуде.
Осы міндеттерді жүзеге асыруда «Таза Қазақстан», «Буллингтің алдын алу», «Заң және тәртіп» бағыттарының маңызы зор. Бір қарағанда, бұл бағыттар әртүрлі болғанымен, олардың ортақ мақсаты – саналы, жауапты, мейірімді және мәдениетті ұрпақ тәрбиелеу.
- «Таза Қазақстан» – тазалық пен табиғатты аялау мәдениеті
«Таза Қазақстан» бағытының негізгі мақсаты – өскелең ұрпақтың бойында қоршаған ортаға деген жауапкершілікті қалыптастыру. Табиғатты қорғау, туған жерді құрметтеу, тазалық сақтау дағдылары бала кезден басталуы тиіс.
Шағын орталық жағдайында бұл бағытты күнделікті тәрбиелік жұмыстар арқылы жүзеге асыруға болады. Мысалы, балалармен бірге бөлмені ретке келтіру, ойыншықтарды орнына қою, гүлдерге су құю, аула тазалығын сақтау, қоқысты арнайы жәшікке тастау сияқты қарапайым әрекеттерді ұйымдастыру тиімді
Мысалы, балалармен бірге бөлмені ретке келтіру, ойыншықтарды орнына қою, гүлдерге су құю, аула тазалығын сақтау, қоқысты арнайы жәшікке тастау сияқты қарапайым әрекеттерді ұйымдастыру тиімді.
«Таза аула – таза орта», «Таза Қазақстан – таза болашақ», «Табиғатты аялайық» тақырыптарында әңгімелесу, бақылау, еңбек әрекеттері мен шығармашылық жұмыстар өткізу балалардың экологиялық түсінігін кеңейтеді.
Ең бастысы, бала тазалықты тек тәрбиешінің тапсырмасы ретінде емес, өзінің күнделікті өміріндегі қажетті әдет ретінде қабылдауы керек.
- Буллингтің алдын алу – мейірімді және қауіпсіз орта қалыптастыру
Баланың қауіпсіздігі – мектепке дейінгі ұйымдағы тәрбие жұмысының басты бағыттарының бірі. Әрбір бала өзін топта еркін, қауіпсіз және құрметке ие сезінуі қажет.
Буллингтің алдын алу жұмыстары мектепке дейінгі жаста ең алдымен мейірімді қарым-қатынас қалыптастырудан басталады. Балаларға бір-бірін ренжітпеу, мазақтамау, кемсітпеу, ойыншықтарын бөлісу, досына көмектесу және өзара сыйластық таныту түсіндіріледі.
Аралас топта балалардың жас ерекшеліктері әртүрлі болғандықтан, тәрбиеші әр баланың мінез-құлқы мен қарым-қатынасын мұқият бақылауы қажет.
Бұл бағытта:
«Біз доспыз» тақырыбында әңгімелесу;
«Мейірімді сөздер» ойынын ұйымдастыру;
достық туралы ертегілер оқу;
бірлескен шығармашылық жұмыстар өткізу;
балаларды бір-біріне көмектесуге үйрету маңызды.
Тәрбиеші балалар арасындағы келіспеушіліктерді назардан тыс қалдырмай, әр баланың пікірін тыңдап, мәселені сабырлы түрде шешуге бағыттауы керек.
Балаларға мейірімділік көрсету тек сөзбен емес, күнделікті іс-әрекет арқылы үйретіледі. Өйткені сыйластықты көріп өскен бала оны өз ортасында да қолдануға үйренеді.
- 3. «Заң және тәртіп» – әдептілік пен жауапкершілік негізі«Заң және тәртіп» бағыты мектепке дейінгі жастағы балаларға қоғамдық ортадағы қарапайым ережелерді түсіндіруден басталады.
Балаларға заң ұғымын күрделі түрде түсіндіру міндетті емес. Ең маңыздысы – олардың жас ерекшелігіне сәйкес тәртіп сақтау, үлкендерді құрметтеу, өзгенің затын рұқсатсыз алмау, кезек күту, қауіпсіздік ережелерін орындау және өз әрекетіне жауапкершілікпен қарау дағдыларын қалыптастыру.
Шағын орталықта бұл бағытты күн тәртібін сақтау, ұйымдастырылған іс-әрекет кезінде ережелерді орындау, ойын барысында кезек күту және ортақ заттарға ұқыпты қарау арқылы жүзеге асыруға болады.
«Тәртіпті бала – әдепті бала», «Әдептілік неден басталады?», «Ережені сақтайық» тақырыптарында ұйымдастырылған жұмыстар балалардың тәртіп туралы түсінігін кеңейтеді.
Тәрбиешінің жеке үлгісі де ерекше маңызды. Балалар үлкендердің іс-әрекетін бақылау арқылы амандасу, алғыс айту, кешірім сұрау, бір-бірін тыңдау сияқты әдептілік дағдыларын меңгереді.
- Үш бағыттың өзара байланысы және тәрбиешінің рөлі
«Таза Қазақстан», «Буллингтің алдын алу», «Заң және тәртіп» бағыттары бір-бірімен тығыз байланысты.
Табиғатты аялауға үйренген бала қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайды. Досын сыйлап, өзгенің көңіліне құрметпен қараған бала мейірімділік танытады. Ал тәртіп ережелерін меңгерген бала қоғамдық ортада өзін дұрыс ұстауға дағдыланады.
Осы үш бағытты жүзеге асыруда тәрбиеші жетекші рөл атқарады. Тәрбиеші балаларға тек түсіндіруші емес, күнделікті өмірде үлгі көрсетуші, бағыт беруші және қолдаушы болуы қажет.
Аралас жастағы топтарда жұмысты ұйымдастырғанда балалардың жас ерекшеліктерін ескеру маңызды. Кіші жастағы балаларға қарапайым ойындар мен көрнекіліктер арқылы түсіндірілсе, ересектеу балаларға әңгімелесу, сұрақ-жауап және шағын тапсырмалар ұсынуға болады.
Сонымен қатар ата-аналармен бірлескен жұмыс та үлкен маңызға ие. Себебі бала тәрбиесі тек шағын орталықпен шектелмейді. Отбасы мен тәрбиеші арасындағы байланыс болған жағдайда, бала бойындағы жақсы әдеттер күнделікті өмірде тұрақты қалыптасады.
- Күтілетін нәтиже
Аталған бағыттар бойынша жүйелі жұмыс жүргізу нәтижесінде балалардың:
тазалық сақтау және қоршаған ортаны аялау дағдылары қалыптасады;
бір-біріне мейірімділік пен сыйластық таныту түсінігі дамиды;
өзара қарым-қатынаста әдепті болуға үйренеді;
қарапайым тәртіп және қауіпсіздік ережелерін сақтау дағдылары жетіледі;
ортақ іске қатысуға және жауапкершілік танытуға қызығушылығы артады.
Бұл нәтижелер балалардың күнделікті іс-әрекеті мен қарым-қатынасынан байқалады.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, мектепке дейінгі тәрбие – болашақ ұрпақтың адамгершілік негізін қалыптастыратын маңызды кезең. «Таза Қазақстан», «Буллингтің алдын алу», «Заң және тәртіп» бағыттарын өзара байланыстыра отырып жүзеге асыру – балалардың бойына тазалық, мейірімділік, сыйластық және жауапкершілік құндылықтарын сіңірудің тиімді жолы.
Біз, тәрбиешілер, әр баланың жүрегіне ізгілік дәнін сеуіп, қоршаған ортаға қамқорлықпен қарауға, адамдарды құрметтеуге және тәртіп сақтауға үйретуіміз керек.
Өйткені таза қоғам – тазалықты сақтайтын ұрпақтан, қауіпсіз орта – мейірімді қарым-қатынастан, ал тәртіпті қоғам – жауапкершілігі жоғары азаматтардан басталады.
Таза орта – жарқын болашақ!
Мейірімділік – адамгершілік бастауы!
Тәртіп – тәрбиенің негізі!
Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақстан Республикасының
Таза орта – жарқын болашақ!
Мейірімділік – адамгершілік бастауы!
Тәртіп – тәрбиенің негізі!
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.
2.Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.
3.Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы.
4.Мектепке дейінгі ұйымдарға арналған әдістемелік ұсынымдар.
«Біртұтас тәрбие» бағдарламасының материалдары.
